Tuesday, July 10, 2018

Η εποχή μας, σε αναζήτηση νοήματος

Ζούμε σε μια εποχή χωρίς συλλογικό όραμα. Οι απελευθερωτικές ή εξισωτικές ιδεολογίες του 20ου αιώνα - όπως, οι σοσιαλιστικές των αρχών του αιώνα ή οι ελευθεριακές των δεκαετιών ’60, ‘70 -  κατέρρευσαν στην επαφή τους με την πραγματικότητα. ‘Εμεινε μόνο ο καπιταλισμός, που κυριάρχησε με τη λογική του χρήματος.

Ένας πολιτισμός που κινείται από το χρήμα παράγει μορφές αγοραίες, με σκοπό το κέρδος. Δεν έχουν κάποιο άλλο κίνητρο, στην πραγματικότητα. Όταν το χρήμα γίνεται σκοπός και όχι μέσον, τότε, χάνεται ο μόνος νοήμων σκοπός της ζωής: να περνάμε-καλά (δες link), και απλά τρέχουμε πίσω από τα λεφτά. Εφόσον οι δημιουργοί επαναπροσδιορίσουν τη στόχευση των έργων τους βάσει αυτού, τότε μπορεί να γεννηθεί μια άλλη εποχή, πιο κοντά στις επιθυμίες μας, αλλά και στην πραγματικότητά μας.

Το πρόβλημα με τις προηγούμενες απόπειρες συλλογικού επαναπροσδιορισμού, όπως στις επαναστάσεις του 20ου αιώνα, ήταν ότι δεν είχαν αρκετά φιλοσοφημένη στόχευση και ότι δεν επεξεργάστηκαν ικανοποιητικά τα δεδομένα της πραγματικότητας. Οι στόχοι που έθεταν – της ισότητας ή της ελευθερίας – ήταν μάλλον μέσα, παρά στόχοι. Να είμαστε ίσοι και ελεύθεροι, ναι, αλλά για ποιο λόγο. Δεν εντόπισαν καθαρά τον απώτερο λόγο, ούτε είδαν ειλικρινά την πραγματικότητα. Οι εξισωτικές επαναστάσεις δεν έλαβαν υπόψη την ανάγκη διαφοροποίησης των ατόμων. Οι ελευθεριακές αγνόησαν τις οικονομικές δεσμεύσεις της πραγματικότητας. Στο τέλος, η οικονομία, στην πιο κυνική εκδοχή της, τον καπιταλισμό, κέρδισε. Με τις τροποποιήσεις που έκανε και τις προσαρμογές του, ο καπιταλισμός μπόρεσε να κυριαρχήσει παγκοσμίως.

Οι ανισορροπίες που παράγει ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός προκαλούν ολοένα αυξανόμενες πιέσεις, τις οποίες θα δυσκολευτεί να αφομοιώσει αν δεν αλλάξει δομικά (και παύσει να είναι καπιταλισμός, ουσιαστικά). Η οικολογική ανισορροπία, η πληθυσμιακή  (με τον υπερπληθυσμό των υπανάπτυκτων χωρών, σε συνδυασμό με τη γήρανση στις αναπτυγμένες χώρες), η ανισορροπία πλούτου, η μεταναστευτική πίεση, κλπ., απαιτούν ριζικές αλλαγές. Η πιο σημαντική είναι η «αλλαγή παραδείγματος», με την υιοθέτηση μιας κανονιστικής Αρχής διαφορετικής από το χρήμα. 

Εάν δεν γίνει κάποιος συλλογικός επαναπροσδιορισμός επί της ουσίας, τότε θα κυριαρχήσουν τα οπισθοδρομικά φαινόμενα που εκδηλώνονται παγκοσμίως, σαν αντίδραση στην παγκοσμιοποίηση. Η άνοδος του εθνικισμού και του λαϊκισμού, του θρησκευτικού φονταμενταλισμού και του ρατσισμού, δείχνουν τον κίνδυνο.

Την ίδια στιγμή, η προοδευτική σκέψη αδυνατεί να προτείνει κάτι που να ανταποκρίνεται θετικά στα ζητήματα της εποχής. Πόσο μάλλον να δώσει το όραμα μια άλλης. Είναι κολλημένη σε μια ορολογία του παρελθόντος (κομμουναλιστικού ή ελευθεριακού τύπου) και επαναλαμβάνει αποδομητικές φόρμες ενός ξεπεραμένου μοντερισμού (στην Τέχνη). Αδυνατεί να συλλάβει θετικά τον κόσμο και αρκείται στην κριτική και στην ανάλυση.

Με τη διαρκή κριτική και την εμμονική ανάλυση, όμως, δεν βγαίνει κάτι. Μπορεί να είναι απαραίτητες για την άρση των κακών κείμενων και τη διάγνωση των αιτιών τους, αλλά μόνο αν συνεχιστούν με κάποια θετική πρόταση, μπορεί να παράγουν αποτέλεσμα.  Αλλιώς,  από μόνες τους, δεν μπορούν να διαμορφώσουν ένα συνεκτικό και συγκροτητικό νόημα για τη διαμόρφωση μιας νέας εποχής. Στερούνται προοπτικής.

Η απουσία συνεκτικού νοήματος, με προοπτική, αποδιοργανώνει τις κοινωνίες και υπονομεύει τις συλλογικότητες, αφήνοντας τα άτομα εγκαταλελειμμένα στα αδιέξοδα του ατομισμού. Η διάλυση των δια-προσωπικών σχέσεων συνοδεύεται από οπαδισμούς που μαζοποιούν τα άτομα σε άμορφους σχηματισμούς, εύκολους να ποδηγετηθούν. Η αυτιστική τέχνη και η ομφαλοσκοπική φιλοσοφία έρχονται να επιβαρύνουν το κλίμα της διάλυσης και να επιτείνουν το αίσθημα της παραίτησης.

Υπάρχουν βέβαια και οι εμπνευσμένες φωνές, που μιλούν επί της ουσίας και δίνουν προοπτική. Είναι λίγες, αλλά υπάρχουν. Μέσα από αυτές, επιβιώνει το Πνεύμα και μένει ζωντανή η δυνατότητα μιας νέας εποχής. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, χρειάζεται ο συντονισμός τους. Πάνω σε ποια κανονιστική Αρχή θα μπορούσε να γίνει αυτός; Ποια θα μπορούσε να είναι η Αρχή, που θα είχε την απαραίτητη καθολικότητα για να συμφωνήσουν όλοι επ’ αυτής και να οργανωθούν ανάλογα;

Προτείνουμε την Αρχή τού «Να Περνάμε Καλά», όπως την παρουσιάζουμε εδώ, τόσο στις θεωρητικές της βάσεις, όσο και στις πρακτικές της συνέπειες.

Sunday, June 3, 2018

Το πνεύμα της εξέγερσης (που δεν λέει να παραδώσει το πνεύμα).


Το πνεύμα της εξέγερσης ώθησε τον υποταγμένο άνθρωπο να σπάσει τα δεσμά του από δυναστείες, δεσποτείες και δικτατορίες που του είχαν επιβληθεί δια ροπάλου. Υπήρξε ηρωικό και απελευθερωτικό. Υμνήθηκε για τον ηρωισμό του και παρήγαγε πρότυπα, τα οποία αναπαράγονται μέχρι και σήμερα, ακόμη κι αν δεν υπάρχει λόγος εξέγερσης. Η αναπαραγωγή τους σε κάποιες χώρες που θέλουν να ζουν με τον ηρωισμό (χώρες όπως η Ελλάδα) γίνεται μάλιστα μαζικά, καθώς είναι εύκολη και δεν απειλείται από αυστηρές ποινές και αποκεφαλισμούς, όπως παλιά.

Στις σύγχρονες δημοκρατίες δεν συντρέχει πραγματικά λόγος εξέγερσης, καθώς οι κυβερνήσεις εκλέγονται από τον λαό. Όποιος έχει αντίθετη άποψη μπορεί να την εκφράσει και να κινητοποιήσει τον κόσμο να τον ψηφίσει, αν θέλει να κυβερνήσει αυτός. Οι κοινοβουλευτικές ατέλειες και οι χειραγωγήσεις της κοινής γνώμης αποτελούν προβλήματα των δημοκρατιών, που δικαιολογούν την αμφισβήτηση και την κριτική αλλά όχι την εξέγερση και τη βία. 

Η εξέγερση είναι μια μορφή εύλογης αντίδρασης σε συνθήκες δεσποτικής καταπίεσης και  δικτατορικής ανελευθερίας. Παρόλα αυτά το πνεύμα της εξέγερσης μένει ζωντανό ακόμη στις δημοκρατίες, ως πεπατημένη μορφή ηρωικής ανάδειξης, ελλείψει άλλου προτύπου.
(Δεν είναι τυχαίο που οι Έλληνες προσπαθούν να δικαιολογήσουν την πεπατημένη εξεγερτικότητά τους, αποκαλώντας συστηματικά "χούντα" τις κυβερνήσεις που αυτοί ψήφισαν.)

Χρειαζόμαστε προφανώς νέα πρότυπα ηρωισμού. Αυτά πρέπει να αναζητηθούν στις θαρραλέες προσωπικές στάσεις απέναντι στις σύγχρονες κατεστημένες συμπεριφορές και στα καθεστώτα που πραγματικά κυριαρχούν στους διάφορους τομείς (πολιτικούς, πολιτιστικούς, ακαδημαϊκούς, κλπ.).
Πιθανόν το κατεστημένο σήμερα να βρίσκεται σε όσους συνεχίζουν να προτυπο-ποιούν την εξεγερτικότητα, αναπαράγοντας πρότυπα ενός παλαιο-ριζοσπαστικού μοντερνισμού, που συνεχίζει να το παίζει άτακτο παιδί ενώ έχει πια γεράσει. Το βλέπεις παντού στις Τέχνες, όπου μοντέρνο θεωρείται το ανατρεπτικό, το καταστροφικό, το αποδομητικό. 

Υπάρχουν μάλιστα ολόκληρες χώρες που ζουν σε μια παρεξηγημένη αντίληψη της νεωτερικότητας, σε σημείο το αρνητικό να θεωρείται θετικό και το θετικό αρνητικό. Σε αυτές χρείαζεται επειγόντως αλλαγή του προτύπου ηρωικότητας που ακολουθούν.
(Σε περιπτώσεις, ειδικά, όπως η Ελλάδα, όπου η εξεγερτικότητα έχει γίνει καθεστώς, το ηρωικό θα ήταν ο αγώνας για κανονικότητα, μαζί με τα δύσκολα ερωτήματα που αυτή θέτει.)

Tuesday, May 22, 2018

Έλληνες ή Ελληναράδες; Επείγουσα εθνολογική ανάλυση.

Όλοι οι Έλληνες δεν είναι ένα πράγμα. Ούτε οι Γερμανοί είναι. Ούτε οι Ρώσοι. Ούτε οι Αμερικάνοι. Κανένα έθνος δεν αποτελείται από έναν μόνο  ανθρωπότυπο, έστω κι αν τα άτομα που το συνιστούν μοιράζονται κάποια κοινά πράγματα, όπως τη γλώσσα, τον τόπο, την ιστορία του.

Βέβαια, κάποια ανθρωπολογικά ή πολιτισμικά χαρακτηριστικά μπορεί να είναι συχνά σε κάθε έθνος και να το χαρακτηρίζουν προς τα έξω, αλλά αυτό συμβαίνει μάλλον επιφανειακά. Όποιος το ψάξει θα δει ότι  αυτοί οι χαρακτηρισμοί δεν αντιπροσωπεύουν πραγματικά ένα έθνος και δεν εκφράζουν ποτέ το σύνολό του. Ούτε όλοι οι Γερμανοί είναι ψυχροί υπολογιστές, ούτε οι Αμερικάνοι τσιχλόφουσκοι ιμπεριαλιστές, ούτε οι Ρώσοι αντιευρωπαίοι πουτινιστές. Και, βέβαια, ούτε οι Έλληνες είναι όλοι λαμόγια.

Το ότι η λαμογιά συχνάζει στο ελληνικόν έθνος και το ρεζίλεψε διεθνώς, όταν έσκασε η φούσκα του χρέους, είναι ένα αναπόφευκτο ιστορικό γεγονός, γνωστό τοις πάσι. Ακόμη και σε απομονωμένες χώρες της Αφρικής το έχουν μάθει. Θα πάρει πολύ καιρό και πολλή προσπάθεια να αμβλυνθούν οι εντυπώσεις του. Το σκάσιμο όμως της φούσκας αποκάλυψε και μια άλλη πλευρά του έθνους πολύ χειρότερη, που κινδυνεύει να το χαρακτηρίσει.

Είναι η πλευρά που εκφράστηκε με τις κρεμάλες των «αγανακτισμένων», με το να καεί το μπουρδέλο η βουλή, να καεί και η Marfin, να τα κάνουμε όλα πουτάνα, βρυχώντας εθνικούς ύμνους και κυνηγώντας με λάβαρα και αγιαστούρες όποιον τολμήσει να μιλήσει για Ευρώπη, πολιτισμό, διάλογο με γείτονες και συζήτηση με πολιτικούς αντίπαλους. Μόνο φανατισμός, καφρίλα και ξύλο εν ονόματι του Έθνους, με το Ε κεφαλαίο (ή της Αναρχίας, με το κεφαλαίο Α σε κύκλο και φυτίλι να τα κάψουμε όλα).

Πρόκειται για έναν κοινωνικο-πολιτικό χουλιγκανισμό που κατέβηκε από τις κερκίδες του ακρο-δεξιού (ή ακρο-αριστερού) περιθωρίου στο γήπεδο και θέλει να κερδίσει το παιχνίδι με τη βία. Αυτές οι ακραίες πτυχές υπήρχαν πάντα, όπως και υπάρχουν σχεδόν σε όλες τις δημοκρατίες. Το καινούργιο στην Ελλάδα είναι ότι έχουν αποκτήσει μεγάλη δύναμη και έχουν βγει για τα καλά από το περιθώριο, όπου φώλιαζαν στη διάρκεια της μεταπολίτευσης.

Δεν είναι μόνο τα στρατευμένα χρυσαύγουλα, δεν είναι μόνο οι κουκουλοφόροι που βανδαλίζουν, δεν είναι μόνο τα χουλιγκάνια που τα καίνε, είναι και όλοι αυτοί και αυτές που τους επικροτούν, τους παρακινούν, τους υποστηρίζουν και τους τροφοδοτούν με φανατισμό, μίσος, βαρβαρότητα, βλακεία και τύφλα. Και όλοι αυτοί είναι πολλοί!!

Όποιος διαβάσει τα σχόλια που γράφονται από αυτούς στα social media μετά την επίθεση στον Μπουτάρη θα τρομάξει με το μέγεθος του πλήθους και της καφρίλας. Αυτοί όλοι μαζί απαρτίζουν το ανθρωπότυπο του «Ελληναρά», που απειλεί να κυριαρχήσει στο σύνολο των Ελλήνων και να τους χαρακτηρίσει σαν έθνος.

(Εδώ ακριβώς είναι που η ακρο-αριστερή εκδοχή της καφρίλας μπαίνει σε παρένθεση διότι είναι μικρότερη σε αριθμό και δεν αποτελεί πλειοψηφικό ρεύμα. Παραμένει περιθωριακή έστω και αν έχει μεγάλη «δύναμη πυρός» και μπορεί να γκετοποιεί μια ολόκληρη περιοχή όπως τα Εξάρχεια - το κάνουν, άλλωστε, και οι αθίγγανοι στα Λιόσια. Επειδή είναι λίγοι σε αριθμό δεν απειλούν να χαρακτηρίσουν τους Έλληνες και δεν θα τους συμπεριλάβουμε σε αυτήν την επείγουσα εθνολογική ανάλυση. Χρήζουν ιδιαίτερης κατάταξης - και πάταξης).

Το πλήθος των Ελληναράδων φάνηκε καθαρά στην επίθεση εναντίον του Μπουτάρη, μέσα από όλους αυτούς που την υποστήριξαν. Αυτή η επίθεση σηματοδοτεί το τέλος των ψευδαισθήσεων. Τραβάει μια κουρτίνα και δείχνει το μέγεθος του αποστήματος. Πρόκειται για μια συμπαγή μάζα, για έναν κακοήθη όγκο που αυξάνεται σαν καρκίνος και απειλεί να κυριαρχήσει στην Ελλάδα, διαλύοντας τις αντιστάσεις του ανοσοποιητικού της.

Η επίθεση στον Μπουτάρη αποτελεί μιαν οριακή στιγμή, που τραβάει μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε εμάς και αυτούς. Αν τους αφήσουμε, θα κυριαρχήσουν, θα μας χαρακτηρίσουν σαν σύνολο και θα μας κάνουν να τρομάξουμε με τους εαυτούς μας.
Έλληνες ή Ελληναράδες; Πάρτε θέση!

Sunday, April 29, 2018

Η σύγχρονη κατάντια του ελληνικού έθνους και ποιες επιλογές μας μένουν.

Από όπου και να πιάσεις αυτό το λαό, λερώνεσαι. Κάθε μέρα κι ένα – τουλάχιστον – σκάνδαλο. Η Unicef, η ΜΚΟ Αλληλεγγύη, το κύκλωμα με τα αντικαρκινικά φάρμακα, το Γηροκομείο Αθηνών, ο Ερυθρός Σταυρός, κλπ κλπ. Ο κατάλογος δεν έχει τελειωμό.Δεν μπορεί για όλα αυτά τα φαινόμενα να φταίει ο Τσίπρας. Ούτε ότι με τον Κυριάκο θα σταματήσουν.

Πρόκειται για συλλογική εξαχρείωση που δεν έχει να κάνει μόνο με κόμματα αλλά εξαπλώνεται σε όλες τις κατηγορίες, τάξεις και ομάδες. Ένας φίλος μου, στέλεχος φαρμακευτικής, μου εξήγησε ότι οι εταιρίες δεν μπορούσαν να προωθήσουν φάρμακα αν δεν λάδωναν τον καθένα γιατρό ξεχωριστά, κατ’ απαίτησή του. Ήταν οι ίδιοι οι γιατροί που παζάρευαν τη συνταγογραφία και αφού έκαναν ντηλ με την όποια φαρμακευτική, φλόμωναν τον κόσμο με τα φάρμακά της, συνταγογραφώντας ακόμα και για πεθαμένους. Μου είπε ότι δεν ήταν έτσι πάντα, αλλά το πράγμα ξέφυγε από ένα σημείο και μετά. (Όσο για τη Novartis, μου εξήγησε, ότι έκανε ότι έκαναν όλες οι εταιρίες, αλλά πιο επιθετικά.)

Ποιο είναι αυτό το σημείο από το οποίο και μετά «χάθηκε η μπάλα»; Κάποιοι το εντοπίζουν στο ’81, στην επικράτηση του ΠΑΣΟΚ. Τι συνέβη τότε; Ήταν πριν καλύτερα, με τη δεξιά, τη χούντα, τους εμφυλίους, τις μικρασιατικές καταστροφές, τους μεγαλο-ιδεατισμούς, τους αλληλοσπαραγμούς βασιλο-βενιζελικών, τους Μαυροκορδάτους και πάει λέγοντας;

Φαίνεται το κακό να διαπερνά όλη τη σύγχρονη ιστορία του ελληνικού έθνους (για να μην πιάσουμε την αρχαία). Τι συμβαίνει, λοιπόν; Είναι κάτι γενετικό;  Δεν μπορεί, διότι οι Έλληνες που φεύγουν έξω, σε προηγμένα κράτη, προκόβουν (οι περισσότεροι). Άρα, τι σκατά συμβαίνει σε αυτό το νότιο-ανατολικό άκρο της Ευρώπης; Μήπως φταίει αυτό ακριβώς, ότι είναι ένα νότιο-ανατολικό άκρο;

Η γεωγραφία παίζει σίγουρα ρόλο: με τους λαούς του Νότου πιο ανοργάνωτους (και ασύδοτους) από τους Βόρειους (που οφείλουν να οργανώνονται λόγω κλίματος).  Η θέση της Ελλάδας, επιπλέον, στα ανατολικά, σε επαφή με τον ανατολίτικο σκοταδισμό (είτε τον σλάβικο είτε τον μουσουλμανικό) και σε διαρκή προστριβή με την Τουρκία είναι μια ακόμα ατυχής παράμετρος.

Η ιστορία της χώρας παίζει επίσης μεγάλο ρόλο: με τον ένδοξο αρχαιοελληνικό κόσμο και την κατάπτωσή του (μετά τον πελοποννησιακό πόλεμο), με τον βυζαντινικό δογματισμό της ορθοδοξίας, με την μακρόχρονη οθωμανοκρατία, με το μπάσταρδο κράτος που προέκυψε μετά την υποβοηθούμενη ελληνική επανάσταση και με τις παθογένειες του νεοσύστατου έθνους (που διαφωτίζει εξαιρετικά ο Π. Κονδύλης στο βιβλιαράκι του για τις Αίτια της παρακμής).

Όλα αυτά παίζουν ρόλο, αλλά δεν αρκούν να εξηγήσουν αυτό που βλέπουμε σήμερα. Η σημερινή εξαχρείωση έχει κάτι ξεχωριστό.  Πρόκειται για μια γενικευμένη ανηθικότητα που τίποτε δεν την σταματά. Αυτό την κάνει επιθετική, άγρια και αμετανόητη.

Τα μέσα ενημέρωσης έχουν παραδοθεί σε μαφιόζους που φτάνουν να μπουκάρουν με πιστόλια στα γήπεδα, οι δικαστικοί εξελίσσονται σε μια συντεχνία που κοιτάζει ξεδιάντροπα την πάρτη της, οι παπάδες παραληρούν αθεόφοβα ρατσιστικά κηρύγματα, οι μπαχαλάκηδες καίνε ατιμώρητοι, τα πανεπιστήμια είναι «μπουρδέλα», οι Ποντιακοί και άλλοι "εθνικοί σύλλογοι" φιλοξενούν φασίστες που καίνε και δέρνουν απροκάλυπτα, επιτίθενται στον Μπουτάρη μέρα μεσημέρι, τα κόμματα τσακώνονται για τη δική του βία το καθένα και κάνουν μικροπολιτική πάνω σε μια χώρα που σπαράσσετα. Ένα χάος.

Η μόνη δύναμη ελέγχου που προσπαθεί να ελέγξει αυτό το χάος και να το βάλει σε μια κάποια τάξη είναι εξωτερική και οικονομική, με επιβεβλημένα μνημόνια υπό την απειλή της χρεωκοπίας. (Ακόμα και αυτά παραβιάζονται συστηματικά, αλλά οι αριθμοί είναι αμείλικτοι).

Μπορεί όμως τα οικονομικά μέτρα να μας γλυτώσουν από αυτή την κατρακύλα; Είναι κατάπτωση που οφείλεται στην οικονομία (για να αντιμετωπιστεί οικονομο-λογικά) ή μήπως τα οικονομικά μεγέθη δεν είναι παρά δείχτες μιας βαθύτερης κρίσης, και ποια είναι αυτή;

Αν προσέξουμε καλύτερα τα δεδομένα της κρίσης στη καθημερινή τους εκδήλωση, θα δούμε ότι εδράζεται σε άτομα που δρουν χωρίς αναστολή, εν ονόματι του ατομικού τους συμφέροντος και μιας περιορισμένης κοινωνικής αντίληψης (περιορισμένης στην οικογένειά τους, το σόι τους, τους κολλητούς τους, τη σέχτα τους, την αγέλη τους).

Ο χριστιανισμός που έλεγχε τις πράξεις των ατόμων με τη δική του ηθική αξιολόγηση (τις θεολογικές τιμωρίες και ανταμοιβές) δεν έχει καμία ισχύ σήμερα. Είναι ένας μουμιοποιημένος θεσμός σε μια επαναλαμβανόμενη παράσταση μαριονέτας, όπου όλοι υποκρίνονται τους πιστούς, αλλά κανείς πραγματικά δεν πιστεύει, εκτός από ελάχιστους (κυρίως ηλικιωμένους). Το τιμωρητικό του σύστημα  δεν πτοεί πλέον κανένα. Ούτε κανείς όμως έχει το θάρρος να πει την αλήθεια ότι δεν πιστεύει και να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του. Όλοι το παίζουν Χριστιανοί, αποφεύγοντας έτσι την ατομική ευθύνη, τη στιγμή που φέρονται εντελώς ατομιστικά, αφού δεν φοβούνται τιμωρία, ούτε περιμένουν θεϊκή ανταμοιβή.

Το ίδιο συμβαίνει με το σοσιαλισμό. Από τον Παπανδρέου και μετά, που τον χρησιμοποίησε για την εγκαθίδρυση της πασοκικής ηγεμονοκρατίας του, ο σοσιαλισμός έγινε στάχτη στα μάτια για έναν ξετσίπωτο κομματικό φεουδαλισμό, όπως κάνει τώρα εκκωφαντικά η παρέα του Τσίπρα.

Η κατάρρευση των συλλογικών ιδεολογιών του χριστιανισμού και του σοσιαλισμού συνέβη παντού στην Ευρώπη, αλλά στην Ελλάδα αποκρύβεται, επιτρέποντας τα άτομα να τις επικαλούνται για να αποφύγουν τις ευθύνες τους, τη στιγμή που φέρονται εντελώς ανεύθυνα και παντελώς αχρεία.

Εδώ ακριβώς εντοπίζω την «καρδιά» της κρίσης, στην ιδιαίτερη νέο-ελληνική εκδοχή της. Μόνο μια ανοιχτή επίθεση σε αυτό το συλλογικό ψέμα θα μπορούσε να θίξει τη ρίζα του προβλήματος.  Ποιος όμως θα την κάνει;

Είμαστε λίγοι και ανίσχυροι σε αυτήν την επικράτεια του ψεύδους, όσοι από εμάς την αντιλαμβάνονται. Πολλοί έχουμε φύγει έξω, διωγμένοι από αυτήν. Μπορούμε να την αγνοήσουμε, να ρίξουμε μαύρη πέτρα πίσω και να ριζώσουμε αλλού. Είναι μια επιλογή.

Κάποιοι, όμως, ακόμη παιδευόμαστε, μαζί με τους «δικούς μας» στην Ελλάδα. Η επιλογή  που μας απομένει είναι να συνασπιστούμε και να φτιάξουμε δικές μας νησίδες μέσα σε αυτό τον ωκεανό παραλογισμού, για να μη τρελαθούμε εντελώς και να διασώσουμε όση ικμάδα πνεύματος έχει απομείνει σ αυτόν τον τόπο.

ΥΓ. Μια τέτοια νησίδα θα μπορούσε να γίνει το group «Ανάμεσα» ή κάποιο άλλο σχήμα. Όποιο και νάναι, είναι σημαντικό να υπάρξει. Σημαντικό για την ίδια μας την ύπαρξη, εφόσον είναι ακόμη συνδεδεμένη με κάποιο τρόπο με αυτή τη χώρα. 

Sunday, March 18, 2018

Το μέλλον θα καθυστερήσει

Το κτήνος μέσα μας, ο ταξιτζής που γρυλίζει χρυσαυγίτικα,  ο Ερντογάν,  ο Πούτιν,  ο Καμμένος, το γαμημένο μας το σόι,  η Λέγκα του Βορρά,  οι Παοκτσήδες δικέφαλοι τρικέφαλοι γάβροι, η ζηλοφθονία και χαιρεκακία μας, ο Τραμπ αγκαλιά με τον Κιμ Γιογκ Ουν, το Brexit και ο γείτονας που φολιαζει αδέσποτα, η χαζογκόμενα που μας (γ)καβλώνει, οι μαλακοπίτουρες πολιτευτές, οι Καρντασιανς και οι τσιτωμενες στα μποτοξ κυράτσες, οι συμμορίες και οι μπράβοι των λεφτάδων,  οι λεφτάδες,  η άνοδος της ακροδεξιάς, οι κακές μας συνήθειες, οι κρυφο-πουστηδες αρχιμανδρίτες και οι ανοιχτο-φασίστες Άνθιμοι, οι νεο-φασκιωμένες Τουρκαλο-γερμανίδες και οι παλαιο-Ζορμπάδες εστιάτορες ντολμαδάκια κονσέρβα του Βερολίνου,  τα σκουπίδια μας... όλα είναι εδώ και ζητάνε την προσοχή μας. 

Θέλουμε να κοιτάξουμε αλλού,  να δούμε παρακάτω αλλά αυτά μας τραβάνε απ το μανίκι. Πάμε να τρέξουμε και μας βάζουν τρικλοποδιά. Μας αναγκάζουν να επιστρέψουμε σε αυτά,  να σκύψουμε,  να λυγίσουμε, να γυρίσουμε πίσω. Το παρελθόν φυγείν αδύνατον. Το μέλλον θα καθυστερήσει. Αναγκαστικά.  

Friday, March 9, 2018

Κωμωδία, τραγωδία, ρεαλισμός

Η δραματουργία (στο σινεμά ή στο θέατρο) έχει τρεις βασικούς τρόπους να "ανοίξει τα μάτια" του κόσμου: τον κωμικό, τον τραγικό και τον ρεαλιστικό.

Με τον κωμικό γελοιοποιεί τις κατεστημένες παραδοχές και κάνει τον κόσμο να ξεφύγει από τον σφιχτό τους εναγκαλισμό και να δει παραπέρα. Η κωμωδία μετέρχεται την άρση και δρα ανατρεπτικά, δείχνοντας την αντίθετη πλευρά από αυτήν που κοιτάζουν οι περισσότεροι, που ακολουθούν τους εκάστοτε συρμούς. Γι’ αυτό βάζει στόχο συχνά τις μόδες, τις επισημότητες, τους καθωσπρεπισμούς, τις σοβαροφάνειες, τις «κορεκτίλες», κλπ.  

Με τον τραγικό τρόπο η δραματουργία δείχνει τις καταστροφικές  συνέπειες της επιβολής των κατεστημένων παραδοχών και κάνει τον κόσμο να φοβηθεί και να κρατήσει απόσταση από αυτές. Η τραγωδία μετέρχεται την ακραία θέση, καθώς δρα επι-θετικά, ωθώντας τη εκάστοτε ισχύουσα θέση (εξουσία, καθεστώς, συρμό, θεσμό) στα άκρα. Δείχνει στην ίδια κατεύθυνση με αυτήν που πάνε τα πράγματα  και τα σπρώχνει να αποκαλύψουν τη βία τους.

Και η κωμωδία και η τραγωδία ασκούν κριτική στην πραγματικότητα, ενώ ο ρεαλισμός δείχνει την ίδια την πραγματικότητα, με τρόπο που ο κόσμος να τη συνειδητοποιεί. Ο ρεαλισμός μετέρχεται την απεικόνιση των πραγμάτων έτσι όπως είναι στ’ αλήθεια, (θετικά, αρνητικά, γελοία, σοβαρά, κλπ. - χωρίς καμία ωραιοποίηση ή κακοποίηση) παίζοντας τον ρόλο του καθρέφτη. Η ανάδειξη της αλήθειας μπορεί να είναι εξίσου απελευθερωτική, καθώς οι άνθρωποι δεν είναι στ’ αλήθεια αυτό που επικαλούνται οι ισχύουσες θέσεις και οι κατεστημένες παραδοχές.   

Βέβαια, για να λειτουργήσουν όλοι αυτοί οι τρόποι απελευθερωτικά, θα πρέπει οι δραματουργοί να έχουν επίγνωση του ρόλου τους και συνείδηση του έργου που επιτελούν είτε κάνουν κωμωδία είτε τραγωδία είτε ρεαλισμό.

Friday, March 2, 2018

Κρίνετε ίνα κριθείτε!

Μπορώ να διακρίνω εύκολα τα καλά και κακά μιας ταινίας, αλλά δυσκολεύομαι πολύ να τα αντιληφθώ στις δικές μου. Δεν έχω την απόσταση να τα διακρίνω. Χρειάζεται να περάσει καιρός για να τα καταλάβω (αν τα καταλάβω ποτέ).
Ο χρόνος μπορεί να δώσει την απόσταση να δω καθαρά,  αρκεί να έχω τα μάτια μου ανοιχτά. Πολύ καλύτερα θα ήταν, βέβαια, να τα δω στην ώρα τους. Θα είχα κερδίσει πολύτιμο χρόνο. Θα χρειαζόταν όμως η παρέμβαση ενός άλλου, κάποιου που θα έβλεπε απ έξω και θα διέκρινε τα καλά και τα κακά (όπως τα διακρίνω κι εγώ ως τρίτος).
Γι αυτό είναι τόσο σημαντική η κριτική - γιατί η ανοιχτή και καλοπροαίρετη κριτική όλων προς όλους θα μας είχε γλιτώσει από ένα σωρό ασχήμιες. Ασχήμιες που κουβαλάμε στην καμπούρα μας και δυσκολευόμαστε να τις δούμε χωρίς τα μάτια του άλλου για καθρέφτη.
Εδώ, αντίθετα από το χριστιανικό "μη κρίνετε ίνα μη κριθείτε ", ισχύει το "κρίνετε και κριθείτε". Το πρώτο είναι γεμάτο φόβο και ενοχή, το δεύτερο  είναι τολμηρό και καλεί σε  άνοιγμα.
ΥΓ. Θα ήταν ιδιαίτερα γόνιμο να μιλούσαν ανοιχτά οι δημιουργοί μεταξύ τους,  καθώς αυτοί ξέρουν τη δουλειά από μέσα και καταλαβαίνουν πράγματα που οι απ'έξω δεν πιάνουν. Θα συνέδεαν έτσι την κριτική με τη δημιουργία και θα ξεπερνούσαν τους άγονους διαχωρισμούς που προκαλούν συχνά οι επαγγελματίες κριτικοί.