Εθισμός στα μωρά.

Το έπαθα με το πρώτο, το παθαίνω και με το δεύτερο, με 12 χρόνια διαφορά, πως θα 'θελα να είχα ένα και δύο και τρία και άπειρα μωρά! Φαίνεται πως η διαρκής επαφή με ένα μωρό παράγει ένα είδος μαστούρας, σαν να μεθάς με τη μωρουδίστικη υφή τού Είναι και βλέπεις παντού μωράκια, όπως λέμε αστεράκια. 

Υπάρχει κάτι στα μωρά που δεν έχει διαφωτιστεί επαρκώς από τους οξυδερκείς παρατηρητές των ανθρωπίνων, τους μεγάλους λογοτέχνες, καθώς αυτοί ήταν δοσμένοι στη τέχνη τους και δεν πολυέσκαγαν για τα μαμόθρεπτα. Όμως, αν είσαι ένας ταπεινός γονιός, έτοιμος να αιφνιδιαστείς από το γίγνεσθαι και όχι να το αιφνιδιάσεις με τα επιτεύγματά σου, παθαίνεις τέτοια πλημμυρίδα αισθήσεων νταντεύοντας ένα τόσο δα πλασματάκι, που κελαϊδάς μωρουδίστικα. 

Εγώ, τουλάχιστον, αυτό έπαθα με το πρώτο. Ήθελα κι άλλα μωρά, ενώ λάτρευα κάθε ένα που συναντούσα. Κυκλοφορούσα σαν κλώσα έτοιμη να χουχουλιάσει κάτω από τις φτερούγες της όλα τα κλωσόπουλα του κόσμου.  Αυτό το αίσθημα ήταν  πρωτόγνωρο. Είχα ακούσει για το μητρικό ένστικτο, αλλά διαπίστωσα ότι δεν ήταν θέμα φύλου, ούτε ήταν κάτι καθαρά γυναικολογικό. Έμαθα ότι συμβαίνει και σε άλλους πατεράδες, εφόσον αυτοί είχαν την ευχέρεια να το νιώσουν και δεν χτυπούσαν διπλοβάρδιες στη δουλειά. 

Τώρα, με το δεύτερο, μου ξανάρθε. Δεν μπορεί να είναι τυχαίο. Πιθανολογώ ότι πρόκειται για ένα από τα βασικά συστατικά του ανθρώπου, που συμβάλλει στην αναπαραγωγή του (πέρα από τον έρωτα, προφανώς). Πρόκειται για μια μέθη που σε παρασύρει στον μωρουδίστικο πολλαπλασιασμό του γένους. 

Κατά βάθος, αυτή η ιδιότυπη γονεϊκή μαστούρα έχει να κάνει με την επαφή με το σπάργανο του Είναι μας, με το ορθάνοιχτο, πανάγαθο, άγραφο, άφτιαχτο, ζυμαρένιο, πουπουλένιο, μπουμπουκίστικο πρόπλασμα του ατόμου. Πρόκειται για κάτι βαθύτατα υπαρξιακό και ποιητικό. Δεν έχει να κάνει μόνο με τη μυρουδιά, με τα ηχάκια και τα σκερτσάκια του «θείου βρέφους», αλλά με όλα αυτά μαζί και κάτι παραπάνω.  Αφορά το θάμα και την κατάνοιξη μπρος στην χαραυγή των πραγμάτων. Συμβαίνει το ίδιο με το εύθραυστο, ευαίσθητο, εύπλαστο μπουμπουκάκι που μόλις «σκάει» στο κλαδί του, με το πουλάκι που πεταρίζει και τιτιβίζει αβέβαιο στη φωλιά του, με το γατάκι που νιαουρίζει αβοήθητο και δεν μπορείς να του αντισταθείς αν "έχεις καρδιά".

Όλα αυτά μαζί και άλλα πολλά - που θάχουν να πουν κι άλλοι που την έχουν "ακούσει" παρομοίως -, είναι ο βαθύτερος λόγος της μωρουδίστικης λατρείας, μιας λατρείας που έχει υποτιμηθεί σαν λόγος τεκνοποιίας. Δεν αποκλείεται, δηλαδή, τα παλιά χρόνια να έκαναν πολλά παιδιά όχι μόνο επειδή χρειαζόταν πολλά χέρια ή επειδή δεν έπαιρναν προφυλάξεις, αλλά επειδή κάπου λάτρευαν τα μωρά και "φτιαχνόταν" με τη φάση τους. Ακόμη και να μην προλάβαιναν να εντρυφήσουν ιδιαίτερα σε αυτά - με τις έγνοιες που είχαν τότε -, είναι πολύ πιθανό να μαστούρωναν με την παρουσία τους και να υπέπιπταν σε κατ εξακολούθηση γκαστριές από αυτόν τον εθισμό τους.

Η σημερινή εποχή μπορεί να επιβάλλει μια σχετική αυτοσυγκράτηση στην τεκνοποιία – άλλωστε έχουμε και υπερπληθυσμό -, αυτό, όμως, δεν αναιρεί  την τάση για αυτά, λόγω καθαρής έξης. Προφανώς, χρειάζονται οι προϋποθέσεις - ο έρωτας, η ασφάλεια, η ισορροπία με τα επαγγελματικά - για να τεκνοποιήσεις υπό καλές συνθήκες και να μη βρίζεις την ώρα, αλλά καμιά φορά τις προϋποθέσεις τις γεννά το ίδιο το μωρό κι ο εθισμός σου σε αυτό. 

Κατά κάποιο τρόπο, τα μωρά τα γεννούν τα ίδια τα μωρά, κι έτσι το γίγνεσθαι αναπλάθεται κάθε φορά από τα σπάργανά του. Το τι ακολουθεί μετά, είναι μια άλλη ιστορία.

Θα ανταποκριθεί η Φιλοσοφία στους καιρούς ή θα υποκύψει σε αυτούς;

Λένε ότι η παρακμή των αρχαιοελληνικών δημοκρατικών πόλεων, με την επικράτηση των μακεδονικών βασιλείων αρχικά και της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας μετά, έστρεψε τη φιλοσοφία σε μελήματα ατομικής σωτηρίας, καθώς  τα δημόσια ζητήματα είχαν πάρει τέτοιες μαζικές διαστάσεις που δεν «παλεύονταν». Κάτι ανάλογο φαίνεται να συμβαίνει και τώρα, καθώς τα πολιτικά και πολιτισμικά μεγέθη έχουν πάρει διαστάσεις στις οποίες μόνο μαζικές κουλτούρες και μαζοποιημένες πολιτικές μοιάζει να ανταποκρίνονται . Οι υπόλοιποι, που αναζητούν την ποιότητα, μένουν στην άκρη και προσπαθούν να διασώσουν αυτούς και τον στενό τους περίγυρο.

Χωρίς την υποστήριξη κάποιας γενικής φιλοσοφίας, αυτοσχεδιάζουμε ατομικά, με σπαράγματα ιδεών (εάν δεν υποκύπτουμε σε «ζωροαστρικούς» καθησυχασμούς - τύπου new age).  Δημιουργούμε σχεδίες που παλεύουν να επιπλεύσουν στα ρεύματα της μάζας και μόλις που καταφέρνουμε να χαράξουμε πορεία προς τα όνειρά μας. Άσε, που κινδυνεύουμε να μείνουμε χωρίς όνειρα και οράματα, καθώς αυτά μοιάζουν απλησίαστα, όταν αυτό που επείγει είναι η διάσωσή μας. Μικραίνουμε αναγκαστικά, για να επιβιώσουμε, να επιπλεύσουμε στο κύμα των μαζών.

Η αγωνία της επιβίωσης και της επίπλευσης φαίνεται στη διαρκή μας ένταση, στην έλλειψη χαλάρωσης και ευθυμίας, στα ψυχοσωματικά προβλήματα, στην τρεχάλα να προλάβουμε και να μην έχουμε χρόνο για ένα καφέ, για μια κουβέντα επί γενικού (και όχι στενά επί προσωπικού ή επαγγελματικού).

Άλλωστε, οι γενικές συζητήσεις μπορεί να φέρουν παρεξηγήσεις, καθώς δεν υπάρχει κάποια συνεκτική φιλοσοφία να τις συντονίζει. Άλλοι από εμάς κουβαλούν  υπολείμματα μαρξιστικο-λενινιστικά, άλλοι αναρχο-καταδιωκτικά, άλλοι κρυφο-δεξιά, κλπ. και στο τέλος δεν υπάρχει βάση συνεννόησης.  Ούτε, όμως, γίνεται να επαναφέρουμε κάποιο παλιό ιδεολογικό πλαίσιο, μόνο και μόνο για να τα βρούμε μεταξύ μας, σε μια επίπλαστη ενότητα.

Μπορεί οι καιροί να μην επιτρέπουν τη συγκρότηση μιας φιλοσοφίας που να δίνει μια γενική προοπτική, αλλά η σύνταξη, τουλάχιστον, κάποιων βασικών συντεταγμένων που θα βοηθούσαν τις μεμονωμένες προσπάθειες να συντονιστούν σε ένα κοινό πλαίσιο μίνιμουμ αρχών, θα  ενίσχυε τις προσπάθειες και θα τις έκανε λιγότερο ευάλωτες στα ξεσπάσματα της κακοκαιρίας.
Δεν ξέρω αν γίνονται τέτοιες απόπειρες από τους επαγγελματίες της φιλοσοφίας που δρουν στα ακαδημαϊκά πράγματα, αλλά φοβάμαι πως αναλώνονται σε εσωτερικές υποθέσεις, χάνοντας τη γενική εικόνα του δάσους για την ειδική του δέντρου, το οποίο υπεραναλύουν σωρεύοντας τόνους βιβλιογραφίας. Κλείνονται με κάποιο τρόπο κι αυτοί στον εαυτό τους, ατομικοποιώντας τον φιλοσοφικό ορίζοντα.
Μπορεί να είναι μοιραία κατάληξη της φιλοσοφίας, να πέσει θύμα των καιρών, όπως όλα. (Όπως έγινε και τότε, βέβαια, και ακολούθησε ο Μεσαίωνας.) Εκτός αν καταφέρει με κάποιο τρόπο να ανταποκριθεί στις προκλήσεις των καιρών και να τις ξεπεράσει, τολμώντας να αρθεί στη Γενικότητα, από την οποία, άλλωστε, κατάγεται. 

Μαθήματα ήττας ή πώς γίνεσαι καλός άνθρωπος.

Σε κάθε πτώση, απώλεια, ήττα υπάρχει και κάτι καλό. Εξανθρωπίζεσαι. 
Η νίκη, η επιτυχία, η ισχύς μπορεί να σε κάνουν απάνθρωπο. Να μη νιώθεις τον πόνο του άλλου, τα ζόρια του, τις αδυναμίες. Να απαιτείς από αυτόν δεξιότητες, για να τον εκτιμήσεις. Να γίνεσαι αυστηρός και απαιτητικός. Κι εφόσον δεν ικανοποιούνται οι απαιτήσεις σου, να γίνεσαι εύκολα τιμωρητικός, έως και κακός. Να απολύεις στη ψύχρα, να απαξιείς να απαντήσεις στον άλλο, να του μιλάς άσχημα, να τον ταπεινώνεις. Αυτές είναι συχνές παρενέργειες της ισχύος, που  σου δίνει η επιτυχία. 
Όταν, όμως, φας τα μούτρα σου κι εσύ με τη σειρά σου, τότε μπορεί να αναγνωρίσεις την ομοιότητά σου με τον "κοσμάκη", να συμπάσχεις μαζί του, έως και να ταυτίζεσαι. 
Ας πούμε, εκεί που πηγαίνεις καμαρωτός, καβάλα στο εγώ σου, καλπάζοντας προς την επιτυχία, σου έρχεται μια ξεγυρισμένη απόρριψη (φαλιρίζει ξαφνικά η επιχείρηση ή απολύεσαι ή κάπως την πατάς), τρως πόρτα και βγαίνεις χαμένος στο δρόμο. Περπατάς μουδιασμένος και μετά από λίγο κοιτάζεις τους ανθρώπους γύρω σου. Ξαφνικά βλέπεις ότι οι περισσότεροι είναι "κοσμάκης", σαν κι εσένα. Τα νήματα της καρδιάς σου ξεδιπλώνονται και ένα ζεστό πλεκτό οικειότητας σε συνδέει με τους άλλους, σαν αγκαλιά. Χαλαρώνεις και περπατάς πιο ανακουφισμένα. Η αγάπη, ναι, η αγάπη, όχι η ισχύς, είναι η λύση.

Η επέλαση της ανθρωπομάζας /Προσωπικές σημειώσεις, μετά τη νίκη Τραμπ.

Η επέλαση της ανθρώπινης μάζας είναι αναπόφευκτη.

Σπάσανε τα φράγματα στις πεδιάδες, πρέπει να πάμε πιο ψηλά.
Να υποχωρήσουμε αναγκαστικά και να οχυρωθούμε στους λόφους.
Να διασώσουμε ό,τι μπορεί να διασωθεί, να ζήσουμε όποια ποιότητα μάς απομένει.

Δεν έχουμε καμιά δυνατότητα ηγεσίας, εκ των πραγμάτων. Καμία προοπτική να δώσουμε την κατεύθυνση εμείς, να ανοίξουμε δρόμο στο ξέφωτο και να οδηγήσουμε.
Το αίτημα ανάληψη της ηγεσίας χάθηκε. Είναι εποχή διάσωσης τώρα.

Όταν όλα βουλιάξουν και όταν οι μέλλουσες γενιές ψάξουν στο βυθό των γεγονότων που θα μας κατακλύσουν, τότε μπορεί να βρουν τα ίχνη μας στο ίζημα αυτής της εποχής. Μπορεί να βρουν κάποια πατήματα και να συνεχίσουν το δρόμο που χάθηκε στην πλημμύρα.

Όμως, δεν βγάζει νόημα η επίκληση στο μέλλον. Ότι κάνουμε, το κάνουμε για να ζήσουμε εμείς οι ίδιοι όσο ποιοτικά μπορούμε, σε έναν κόσμο όλο και πιο μαζοποιημένο.

Είναι μια πικρή διαπίστωση, που αλλάζει τελείως την κατεύθυνση της σκέψης μου και της φιλοσοφίας μου.

Δεν είναι μόνο ο Τραμπ. Είναι πολλά. Προηγήθηκε η διάλυση της Πλατφόρμας για το Κέντρο, η διάψευση των Κινηματογραφιστών στην Ομίχλη και άλλων πρωτοβουλιών που συμμετείχα. Προηγήθηκε ο θρίαμβος των Συριζανέλληνων και τα τσάμικα στο Σύνταγμα.  Μετά το Brexit και τώρα ο Τραμπ. Παράλληλα, οι ισλαμιστές με την καφρίλα τους να σαρώνουν και να τρομοκρατούν, οι ακροδεξιοί να ανεβαίνουν στην Ευρώπη και να κυβερνούν στο πρώην ανατολικό μπλοκ, ο Ερντογάν να στήνει σουλτανάτο με τις επευφημίες των υπηκόων του, ο Πούτιν να το παίζει Τσάρος, οι Κινέζοι να επεκτείνουν τον κομμουνιστικό καπιταλισμό τους, κλπ.

Ο κόσμος δεν έχει σχέση με αυτό που νόμιζα πριν κάποια χρόνια. Τότε που είχα ελπίδες και σκέψεις για μια άλλη Ευρώπη και έναν άλλον κόσμο. Όλα αυτά φαίνονται πια εντελώς εκτός πραγματικότητας. Η δύναμη της αδράνειας και η ισχύς της αδιαφοροποίητης ανθρωπομάζας, που ολοένα αυξάνεται, αποδείχτηκαν πολύ πιο ισχυρές από ό,τι υπολόγιζα.

Ο τρόπος που αντιλαμβάνομαι τον κόσμο έχει υποστεί οριστική καθίζηση. Ο ορίζοντας μου έχει μικρύνει απότομα. Κοιτάζω πια πώς να βγάλω τη μέρα.

ρωγμές στον εξαναγκασμένο χρόνο

{Καθώς ακόμη ένα "φιλμ πρότζεκτ" κινδυνεύει να μείνει στον αέρα.} Αν πρέπει να επανατοποθετηθώ ως προς το ύστατο συμπέρασμά μου - για να μη χάνω το χρόνο μου σε φιλμογραφικές περιπέτειες (που δεν αποφέρουν και τίποτε στο τέλος)-, το μόνο που έχει νόημα συμπερασματικά, είναι οι ρωγμές στον εξαναγκασμένο χρόνο. Ρωγμές που σε ανοίγουν σε στιγμές πλήρους παρουσίας/συνουσίας και απόλαυσης του παρόντος.

Δεν είναι η αλλαγή του κόσμου, ούτε η επαναδιοργάνωσή του, με τον επαναπροσδιορισμό της ανθρωπότητας ως προς Αυτό.
Ή μάλλον, ναι, είναι προς Αυτό - ως θεωρητική βάση και συμπερασματικό φόντο - αλλά στην πράξη το μόνο που μετράει στον παρόντα κόσμο είναι οι ρωγμές.  

Αυτό το συμπέρασμα, πέρα από κριτήριο δράσης - στο τι να κάνω -, είναι και κριτήριο βιώματος δικού μου. Δεν αποσκοπώ σε κάποιο "μετά", που έχω να κερδίσω τότε κάτι, με τον εξαναγκασμένο τώρα χρόνο μου. Με νιάζουν οι ρωγμές.

Ναι, αλλά με τι είδους βιωματικές συμπράξεις και με ποιούς; Όχι με τον καθένα. Οι ρωγμές προϋποθέτουν θάρρος, που δεν έχουν όλοι.

Εντάξει, συμπερασματικά προτείνω ρωγμές. Στην πράξη τι κάνω τώρα. Ποια είναι τα δεδομένα μου και πώς μπορώ να τα αξιοποιήσω; 

Ενδεχομένα: Ρωγμές μέσα από ταινίες, γραπτά, συμπράξεις, καταστάσεις 

-αξιοποιώντας και εξελίσσοντας τα όποια δεδομένα μου.

Όπου μέσα από αυτές τις προτεινόμενες ρωγμές

θα συνυπάρχω

θα εισπράττω το ανάλογό τους

θα το μοιράζομαι με τους δικούς μου

και τα παιδιά μου.

έξαρση ψυχικών παθήσεων

Πιθανόν οι άνθρωποι να είχαν πάντα ψυχολογικά προβλήματα, αλλά στο παρελθόν να προηγούνταν άλλες πιο επείγουσες ανάγκες από τις ψυχικές. Από τη στιγμή που η τεχνική ανάπτυξη έλυσε βασικά υλικά ζητήματα -όπως τροφής, στέγης, ένδυσης-, φαίνεται πως ήρθε η ώρα για τα ψυχικά. Το πρόβλημα βρίσκεται στο ότι οι κοινωνίες μας είναι ακόμη οργανωμένες πάνω στην εξυπηρέτηση των υλικών αναγκών και αδυνατούν να ανταποκριθούν στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις της ψυχής. Την ίδια στιγμή που οι κοινωνίες υστερούν, τα άτομα επιφορτίζονται να τα καταφέρουν μόνα τους,  χωρίς συλλογικότητες που μπορούν να τα στηρίξουν. Οι συλλογικότητες του παρελθόντος που βασίζονταν σε διάφορους -ισμούς (χριστιανισμούς, εθνικισμούς, κομμουνισμούς, κλπ) είναι πλέον ανεπαρκείς για το σύγχρονο άνθρωπο, όσο κι αν έχουν ακόμη πιστούς. Έτσι, μένει μόνος, έρμαιος της «καλοσύνης των ξένων». Πόσο, όμως, μπορεί κάποιος να βασίζεται στους ξένους; Πολύ αμφίβολο, ειδικά σε έναν κόσμο ανταγωνιστικό, όπως τον καπιταλιστικό. Έτσι γινόμαστε όλοι εύθραυστοι και μπορούμε εύκολα να «σπάσουμε». Ειδικά, αν συντρέχουν λόγοι οργανικοί (κάποια γενετική ευπάθεια), οικογενειακοί (μεγάλωμα σε προβληματικές οικογένειες) ή  επίκτητοι (περιβάλλον, μόλυνση, ναρκωτικά, ζωή στις μεγαλουπόλεις, κλπ.) Η έξαρση των ψυχικών παθήσεων είναι τέτοια στις μέρες μας που κάνει επείγουσα των αναδιοργάνωση των κοινωνιών μας βάσει των ψυχικών μας αναγκών και όχι των υλιστικών. Μέχρι να συμβεί αυτό, οι ουρές αναμονής στους προθαλάμους των ψυχιάτρων, ψυχαναλυτών και ψυχοθεραπευτών θα μακραίνουν. 

Ώρα για όλα.

Το γήρας δίνει χρόνο στον άνθρωπο να αποχαιρετήσει τον κόσμο που τον φιλοξένησε. Να ακουμπήσει το βλέμμα του σε πράγματα που προσπερνούσε στη βιασύνη της νιότης. Να νιώσει το τρεμοπαίξιμο κάθε στιγμής γύρω του, πριν χαθεί για πάντα.
Μη παραξενευόμαστε με τις γριές που κοιτούν πίσω από τις κουρτίνες.  Δεν παρακολουθούν εμάς, αλλά τον δρόμο.