Πολιτισμός και ελευθερία χρόνου

Τα μεγάλα έργα και επιτεύγματα της ανθρωπότητας εμφανίζονται μέσα από την ελευθερία του χρόνου, όταν οι άνθρωποι αποδεσμεύονται από το μαγγανοπήγαδο της καθημερινότητας και τον αγώνα για την εξασφάλιση των στοιχειωδών. Οι τροφοσυλλεκτικές φυλές που ζουν σε σκληρές συνθήκες έχουν βέβαια κι αυτές πολιτισμό, αλλά είναι τόσος όσος να ανταποκρίνεται σε στοιχειώδεις πνευματικές ανάγκες του ανθρώπου. Τα πρώτα σημάδια πιο σύνθετου πολιτισμού εμφανίστηκαν όταν παρήχθη ελεύθερος χρόνος, είτε μέσω της καλλιέργειας της γης, της τεχνογνωσίας της και των εργαλείων, είτε μέσω των σκλάβων (ως εργαλείων). Σήμερα, ο ελεύθερος χρόνος που διαθέτουμε έχει περιοριστεί κατά έναν οξύμωρο τρόπο. Ενώ θα έπρεπε να έχουμε περισσότερο χρόνο με όλα αυτά τα πρωτοφανή μέσα, έχουμε λιγότερο. Είμαι περίεργος τι θα συμβεί με τη χρήση της Ai. Κανονικά θα έπρεπε να απελευθερώσει τόσο πολύ χρόνο από πρακτικά ζητήματα που οι άνθρωποι να μεγαλουργήσουν στα πολιτιστικά και άλλα πνευματικά πεδία. Θα μπορούσε όντως η Ai να αποτελέσει τέτοια ευκαιρία, αν χρησιμοποιόταν προς αυτήν την κατεύθυνση. Είναι καθαρά θέμα πολιτικής επιλογής και επιβολής. Αλλά ποιος έχει χρόνο τώρα να ασχολείται με την πολιτική.

Σφυρί

Κάθομαι στο γραφείο κοιτάζω έξω στη λίμνη πουλιά στα δέντρα γυμνά κλαδιά γραμμές χοντρό μολύβι σε γκρίζο φόντο ανεβαίνουν αργά μες στον χρόνο αναπνέοντας ουρανό.

Θέλω να αφεθώ σε αυτήν την αίσθηση, να νιώσω το φευγαλέο της ύπαρξης, το φτερούγισμα της ζωής παντού στη φύση, αλλά νιώθω σιδερένιες μπάλες στα πόδια μου όλους αυτούς τους καριόληδες με το κακό που κάνουν. Δεν μπορώ να τους αγνοήσω και να πετάξω μακριά. Με τραβάνε με τη σκοτεινή τους δύναμη προς τα κάτω. Με την ίδια δύναμη να πέσω πάνω τους σφυρί να γίνουν κομμάτια. Η σκληρή τους υφή πετρώνει τα πουλιά, αδειάζει τον ουρανό απ τα κλαδιά.

Έχει πολύ δουλειά να γίνει ακόμη μέχρι τη μέρα που θα ανασαίνει η ποίηση στις ψυχές μας.

Αδυναμία σύνθετης σκέψης

Το προσφυγικό είναι ένα σύνθετο ζήτημα. Όσοι το απλουστεύουν είτε προς την πλευρά της άκριτης υποδοχής των προσφύγων είτε προς την πλευρά της αποτροπής τους με κάθε μέσο (ακόμη και με βύθισή τους) αδυνατούν να συλλάβουν τη συνθετότητά του. Η μονόπλευρη προσέγγιση όχι μόνο δεν λύνει το πρόβλημα αλλά το οξύνει. 

Ένα ανάλογο σύνθετο ζήτημα είναι το θέμα της οικολογικής ισρροπίας, με ακραίους οικολόγους από τη μία και ακραίους αντι-οικολόγους από την άλλη. Μέχρι που η κατάρρευση των οικοσυστημάτων και η γενικευμένη κλιματική διαταταραχή θα βάλει κάθε κατεργάρη στον πάγκο του. 

Αυτό που συμβαίνει συνήθως όταν οι κοινωνίες δεν διαθέτουν τη σύνθετη σκέψη που απαιτούν τα συνήθως σύνθετα προβλήματα είναι ότι αυτά οξύνονται μέχρι που οι δραματικές συνέπειές τους βάζουν τα πράγματα στη θέση τους μετά από πολύ (αχρείαστο) πόνο και καταστροφή. Αυτό έχει συμβεί επανειλημμένα στην ιστορία και επαναλαμβάνεται αδιάπτωτο γιατί δεν χτυπιέται το κακό στη ρίζα του, στα αίτια της αδυναμίας σύνθετης σκέψης.

Η αδυναμία σύνθετης σκέψης ξεκινάει, κατά τη γνώμη μου, από το πώς αντιλαμβανόμαστε την προσωπική μας σχέση με τον κόσμο και πώς δομούμε την επαφή μας με τους άλλους. 

Αν για όλα τα κακά φταίνε οι άλλοι και δεν αναλαμβάνουμε την προσωπική μας ευθύνη. 

Αν για την ερωτική μας σχέση που διαλύθηκε φταίει η άλλη ή ο άλλος κι εμείς είμαστε απλά τα καλά παιδιά που προδόθηκαν αλά Καζαντζίδη. 

Αν για τις επιδόσεις μας στο σχολείο φταίνε μόνο οι δάσκαλοι ή το εκπαιδευτικό σύστημα.

Αν για την κατάσταση στις πόλεις φταίνε οι δήμαρχοι και όχι εμείς που δεν φροντίζουμε τις γειτονιές μας

Αν τη μοίρα του κόσμου την ορίζουν οι θεοί, τα ζώδια, οι μασώνοι, ο Εβραίοι, ο ιμπεριαλισμός, ο καπιταλισμός, το Σύστημα, οι επιστημονικές νομοτέλειες, το Χρήμα, το μητσοτακέικο, τα σκοτεινά κέντρα των Βρυξελών, της Ουάσιγκτον, του Πεκίνου, κλπ, κι εμείς είμαστε μόνο άβουλα πιόνια.   

Τότε φυσικά θα αντιμετωπίσουμε κάθε πρόβλημα με ανάλογα μονοσήμαντο τρόπο και τα σκ@τώσουμε για ακόμη μια φορά.

Το ίδιο ανισόρροπο είναι να μεγενθύνουμε την ατομική μας ευθύνη που αγνοεί την συνθετότητα των ζητήματων και οδηγεί σε αδιαφορία για τη συλλογικότητα που χρήζουν οι συνθέτες προκλήσεις του κόσμου μας. Κατά τη γνώμη μου, το κακό ξεκινάει από το πώς οι γονείς μεγαλώνουν τα παιδιά τους, συνεχίζει με όσους παίζουν ρόλο στη διαπαιδαγώγησή τους και γενικεύεται από το πολιτισμικό περιβάλλον στο οποίο κινούνται και κινούμαστε. Μια κοινωνία με Άγιους Παΐσιους από τη μια και τραπ ροχάλες από την άλλη δεν είναι προφανώς εύφορη για την καλλιέργεια της συνθέτης σκέψης.

Ανίσχυρη ήπια ισχύς

Ακόμη μια φορά που μυριάδες βιβλία, έργα, παραστάσεις, ταινίες, ομιλίες, εκθέσεις, συναυλίες, κλπ. δεν έχουν καταφέρει να αποτρέψουν φαινόμενα σαν τον Τραμπ, όπως δεν τα κατάφεραν με τον Χίτλερ.

Ακόμη μια φορά που η ήπια ισχύς (aka πολιτισμός) σαρώνεται από την επίδειξη ωμής ισχύος.

Μήπως γιατί παρέμεινε ήπια κι άφησε τα κουμάντα στους πλούσιους και ισχυρούς (που είχαν τον πολιτισμό για να στολίζουν τα σαλόνια τους);

Ευτελισμός βραβείων

Όταν οι σκοπιμότητες καθορίζουν τις βραβεύσεις, τα βραβεία χάνουν την αξία τους. Αυτό συνέβη με το Νόμπελ ειρήνης που δόθηκε στη Ματσάδο. Οι Νορβηγοί ήθελαν να κάνουν ντρίπλα στον Τραμπ, που τους πίεζε να πάρει το βραβείο, και το έδωσαν σε κάποια δικιά του, για να μην αντιδράσει. Έπεσαν έξω, όπως αποδείχτηκε. Και μείωσαν την αξία του βραβείου τους. Υποτίθεται ότι τα Νόμπελ είναι τα πιο ακριβοδίκαια βραβεία. Εκεί βρίσκεται η αξία τους. Όχι στα λεφτά που δίνουν.

Έχουμε δει μια σειρά βραβείων να γίνονται έρμαια σκοπιμοτήτων έτσι που πια δεν μετράει αν κάποια ταινία βραβεύθηκε στις Κάνες ή αν ένα βιβλίο πήρε το Booker. Αντε ψάξε να βρεις τώρα τι αξίζει σε έναν τέτοιο ορυμαγδό πληθώρας έργων. Μόνο μεταξύ μας και με άτομα που εμπιστευόμαστε την κρίση τους μπορεί να βρούμε κάποια άκρη.

Εντωμεταξύ πολλά έργα που αξίζουν θα τα φάει η μαρμάγκα, εννοείται. 

Εμπειρία και κριτική

Όταν κρίνεις κάτι, μια ταινία, μια παράσταση, ένα βιβλίο, έναν πολιτικό, ένα γεγονός, μια κατάσταση, κλπ., μπαίνουν σε εφαρμογή όλα όσα έχεις καταλάβει για τον εαυτό σου και τον κόσμο. Αν δεν έχεις δουλέψει το μέσα σου, αν δεν έχεις ψαχτεί βαθιά και δεν έχεις ψάξει κάποια ουσιώδη σχέση με τον κόσμο, τότε τα κριτήριά σου (και τα γούστα σου) θα είναι ανάλογα ρηχά και ανούσια.

Η κρίση και η κριτική δεν αποκτούν βάρος και ουσία από διαβάσματα, σινεφιλίες, φιλολογίες, κλπ. Θέλουν βουτιά στα βαθιά, εμπειρία ζωής, αναμέτρηση με την αλήθεια, πόνο και κατάθεση ψυχής.

Η ομορφιά σαν παύση

Η ομορφιά μοιάζει με παύση

Σταματάς και κοιτάζεις

Κάτι τέλειο και τελειωμένο

Δεν χρειάζεται χρόνο για να γίνει

Ούτε δρόμο για να το φτάσεις

Είναι εκεί μπροστά σου.