αναντιστοιχία δήμου και δημόσιας έκφρασης

Τριγυρίζοντας στον "δήμο", βλέπω κόσμο, ακούω απόψεις, εκτιμώ κρίσεις, μαθαίνω νέα, ζυγίζω ατομικά εκτοπίσματα, αντιλαμβάνομαι προσωπικές προοπτικές, μεταλαμβάνω κοινών αντιλήψεων και πρακτικών τα οποία στο σύνολο τους απέχουν κατά πολύ από αυτό που βλέπω να εκφράζεται δημόσια ως πολιτικός λόγος ή πολιστική έκφραση.

Ο δημόσιος πολιτικός λόγος είναι πολύ πιο αχρείος από την "μέση πολιτική σκέψη" που βλέπω να ισχύει μεταξύ του κόσμου. Οι πολιτιστικές εκδηλώσεις είναι πολύ πιο καχεκτικές από την μέση πολιτισμική προδιάθεση (οι ψυχαγωγικές εκδηλώσεις είναι πιο γελοίες, οι καλλιτεχνικές πιο νοσηρές, οι μουσικές πιο φτηνιάρικες, οι τηλεοπτικές πιο χυδαίες).

Τι συμβαίνει και προκύπτει αυτή η αναντιστοιχία; Υποθέτω ότι η αποστασιοποίηση πολλών από την δημόσια έκφραση και η εγκατάλειψή της σε θρασείς και αδαείς, πρέπει να ευθύνεται εν πολλοίς για αυτό το αποτέλεσμα.

Όταν απέχουμε από την πολιτική και την αφήνουμε ελεύθερη στους πολιτικάντηδες, έχουμε ως αποτέλεσμα τον υποβιβασμό του πολιτικού λόγου σε ένα επίπεδο κατώτερο του μέσου όρου. Όταν αφήνουμε τη χυδαιότητα των τηλε-πανελ να ξερνάει ανεμπόδιστη στα σαλόνια μας, έχουμε έναν εμμετικό δημόσιο λόγο.  Όταν χειροκροτάμε συμβατικά άθλια θεάματα αυτά επιβάλλονται ως αριστουργήματα.

Η συμμετοχή μας στα κοινά, η παρέμβασή μας στα δρώμενα και η προσωπική μας έκφραση θα μπορούσε να διορθώσει αυτήν την αναντιστοιχία, αρκεί να μην φοβόμαστε να αντιπαρατεθούμε με τα ισχύοντα, ακόμη κι αν νομίζουμε ότι είμαστε μόνοι. Δεν είμαστε.  

Μαρηκα

Ψυχοσάββατο σήμερα και η μαμά μου, 84, ετοίμασε κόλλυβα, πήρε λειτουργιά (άρτο) και έγραψε το ψυχοχάρτι της για τους πεθαμένους και συγχωρεμένους της, για να τους διαβάσει ο παππάς. Πρώτο τον μπαμπά μου Βαγγέλη (όσο κι αν την ταλαιπώρησε) και μετά αδερφό, νύφη, γονείς, πεθερικά (ακόμη και την πεθερά της που τόσο υπέφερε από αυτήν). Όλοι συγχωρεμένοι «παπου προς παπον» που γράφει ανορθόγραφα στο τέλος. (Ανορθόγραφη η μαμά μου, της Γ’ Δημοτικού, αλλά μεγάλη καρδιά. )
Ένα όνομα μόνο δεν ήξερα, την «Μαρηκα». Ποια είναι αυτή μαμά, τη ρωτάω. Η αδερφή μου, μου λέει. Ποια αδερφή σου, δεν ξέρω καμιά Μαρίκα. Το μωρό, μου λέει. Τότε θυμήθηκα και ξέσπασα αμέσως σε κλάματα (δεν αντέχω λεπτό με τα μωρά).
Θυμήθηκα την ιστορία για ένα κορίτσι που είχε γεννήσει η γιαγιά μου, το οποίο πέθανε στα δύο. Η μάνα μου ήταν τότε 7 χρονών. Το μωρό αρρώστησε στα χωράφια, στο βάλτο, που δουλεύανε οι παππούδες μου και την είχανε μαζί, όπως και όλα τα παιδιά. Τη φέρανε με το κάρο στη Βέροια να παραληρεί στον πυρετό. Είπανε ότι το έπαθε από τη ζέστη. Ο γιατρός είπε κάτι για μηνιγγίτιδα. Είχε κάτι μάτια γαλανά και ήταν σαν αγγελούδι, θυμάται η μάνα μου. Κοιτούσε έξω από το παράθυρο, με το βλέμμα απλανές,  πριν πεθάνει. Ακόμη τη θυμάται. Δεν ξεχνιέται αυτό το μωρό, μου λέει. Σαν να το βλέπω μπροστά μου. Αιωνία σου η μνήμη μικρή Μαρίκα.    

Για τα παιδιά της Βέροιας

Τα νεαρά παιδιά/μαθητές της Βέροιας είναι χαρά Θεού. Βγαίνουν έξω σε παρέες, φλερτάρουν και παίζουν σε πλατείες, συναντιούνται όλα μαζί στην Ελιά, έχουν πλούσια κοινωνικότητα, είναι γεμάτα ζωτικότητα και πανέμορφα.

Η παρουσία τους στην πόλη είναι έντονη. Την γεμίζουν ζωή και ελπίδα. Στην Τσικνοπέμπτη τριγυρνούσαν έξω ντυμένα καρναβάλια και έδωσαν έναν φρέσκο γιορτινό τόνο, που δεν υπήρχε παλιά. Μόνο αισιοδοξία μπορείς να νιώσεις, βλέποντάς τα

Δεν έχω δει κάτι τέτοιο στο Βερολίνο, ούτε και στην Αθήνα. Μπορεί να χάνονται στις μεγαλουπόλεις, δεν ξέρω. Σκέφτομαι την Ματίλντα, την 14χρονη κόρη μου, που πάει σε ένα πάρα πολύ καλό σχολείο στο Βερολίνο (εναλλακτικό - Waldorf) αλλά δεν έχει τόσο πλούσια κοινωνική ζωή.

Δεν είναι μόνο το σχολείο τελικά που δίνει το πνεύμα στα παδιά, είναι και η πόλη. Ο κοινωνικός περίγυρος, οι γονείς, οι παρέες των γονιών, η δική τους κοινωνικότητα ή η ανεκτικότητα στην ζωτικότητα των παιδιών - κάτι που παλιά δεν γινόταν, αφού είχαν βαλθεί στο σχολείο και στην οικογένεια να υποτάξουν τη νεανική ζωτικότητα σε νόρμες ασφυκτικές.

Μπορεί να αρκεί που έχει δοθεί χώρος και ελευθερία στα παιδιά να εκφραστούν, να συναντηθούν και να παίξουν. Είναι θεαματικό το αποτέλεσμα.

Φαίνεται ότι στη Βέροια - και σε άλλα μέρη ελπίζω της Ελλάδας - συμβαίνει περιφερειακά μια άνθηση, παρά το άγονο πολιτικό και πολιτιστικό τοπίο που κυριαρχεί κεντρικά, παρά την κρίση και τους οικονομικούς δείκτες, παρά τη μιζέρια και παρά το στείρο εκπαιδευτικό σύστημα.

Εύχομαι αυτά τα παιδιά να τα καταφέρουν, να ξεφύγουν από όλες αυτές τις παγιδεύσεις και να φτιάξουν στη συνέχεια έναν δικό τους κόσμο, νέο και ευχάριστο, ανάλογο της φρεσκάδας που έχουν τώρα.

"Μεγάλοι" και μικρόψυχοι.

Εγώ προσωπικά δεν καταλαβαίνω καθόλου τους "μεγάλους" καλλιτέχνες, επιστήμονες, φιλοσόφους, πολιτικούς και στρατηλάτες που "μεγαλούργησαν", αγνοώντας τα παιδιά τους και τους δικούς τους.

Δεν βρίσκω κανένα νόημα στην μεγαλουργία που αγνοεί πρωτογενείς δεσμούς όπως με παιδιά, αδέρφια και φίλους. Τα επιτεύγματα που βασίζονται στη σκληρότητα, την αναπαράγουν.

Δεν μπορώ να διαχωρίσω το έργο από τον άνθρωπο. Η ανθρωπιά είναι κάτι που για μένα μετράει. Καλά τα "μεγάλα έργα", αλλά χωρίς αγάπη μεγαλώνουν την απόσταση που μας χωρίζει από το μεγαλείο, αντί να τη γεφυρώνουν.

Δεν θέλω να υποτιμήσω την αξία του μεγαλείου και να τη ρίξω χαμηλά, για να βαπτιστεί την αγάπη. Ούτε όμως δέχομαι να αγνοήσω την παράμετρό της στην τελική αξιολόγηση του μεγαλείου.

Τους "μεγάλους" που ήταν μικρόψυχοι, δεν τους εκτιμώ. Τα έργα τους είναι "μικρά". Ένα ασκημένο μάτι μπορεί να διακρίνει  τη μικρότητα, πίσω από την επίφαση του μεγαλείου τους.

Post-Christmas thoughts

1. There have been Christmas in my life when I was feeling alone. Not any more. I wish all the lonely souls to find the way for their connection too.

2. Christmas itself it's not a religious feast any more, for most of us, but a triggering event to meet us out of the everyday stress. It's a chance to connect ourselves just for the pleasure of our company, without any speculative approach.

3. The spirit of our transcendent unity is present, even if it's not commanded by a church.

4. Humans can transform their religious ceremonies to interpersonal rituals, keeping just the spirit of the transcendence and getting rid of any other element that doesn't respond to their true beliefs. (We don't have to pretend that we are Christians to enjoy our "own Christmas".)

5. This socialization of Christmas doesn't mean the capitalization of it. Too much consumption, too many unnecessary "gifts", too much food on the table, devalue the value of the gifts and of the food.

6. Keep fasting before Christmas, to give value to the food. Don't go shopping every day, to give value to the gifts.

7. It's good to sing and dance all together!

Το εγκώμιο της ήττας

Αντί για «ουαί τοις ηττημένοις» (αλλοίμονο στους χαμένους) εγώ λέω να μπλέξω το εγκώμιο της ήττας, που πολύ με ευλόγησε με τα ελέη της.

Κατ’ αρχήν, η ήττα με εξανθρώπισε, διότι τρώγοντας τα μούτρα μου (πολλάκις), έκοψα τα πολλά «ουάου» και «ποιος είμαι εγώ». Μαζεύτηκα, κοίταξα γύρω μου κι ένιωσα τα ζόρια των συνανθρώπων μου. Η ήττα καλλιέργησε την ενσυναίσθησή μου, που μπορεί και να είχε πάει περίπατο αν πήγαινα καλπάζοντας από νίκη σε νίκη. ‘Ανθρωποι είμαστε, το καβαλάμε. Γι’ αυτό, λέω εγώ, το στραπάτσο είναι άγιο πράμα.

Και μετά, η ήττα μου χάρισε τον έρωτα. Ναι, ναι, τον έρωτα. Όταν είσαι ο «μίστερ γαμάω», δύσκολα να ερωτευτείς. Εννοώ να τη δαγκώσεις και να κολλήσεις για τα καλά με κάποιον/α. Νομίζεις ότι ο κόσμος σου ανήκει και μπορείς να αλωνίζεις ελεύθερα σε κρεβάτια και αγκαλιές. Δείτε τους σταρ του χόλιγουντ, φερ’ ειπείν, πόσο δύσκολα στεριώνουν σε σχέση. Όχι όλοι, αλλά οι περισσότεροι. Παρασύρονται από την υπερδύναμη που νιώθουν και δεν σηκώνουν μύγα στο σπαθί τους. Κόβουν κεφάλια με την πρώτη στραβή. Ενώ αν έχεις φάει στραπάτσο, νερώνεις το κρασί σου και δεν σηκώνεσαι να φύγεις με το παραμικρό. Από το ζόρι της ήττας, πιέζεσαι κι έτσι αναγκάζεσαι να ανοίξεις το εγώ σου. Δεν το παίζεις στρείδι που φυλάει τσιγγούνικα το μαργαριτάρι του, γιατί δεν σε παίρνει. Δεν έχεις μαργαριτάρι, είσαι λούζερ και αγαπάς!

ΥΓ. Εδώ να πούμε ότι οι μορφές (κάθε είδους μορφές  - από τον έρωτα μέχρι τις βίδες) δημιουργούνται εκεί που η ενέργεια συναντάει αντίσταση. Όταν σκοντάφτει στην αντίσταση της ύλης και αναγκάζεται να τη σμιλέψει. Εκεί που κωλώνει, εκεί δημιουργεί. Αλλιώς, ταξιδεύει στο άπειρο, χωρίς να γεννάει τίποτε παρά δύο μηδενικά κολλημένα μεταξύ τους (το σύμβολο του άπειρου... και του κενού)

Για την παγκόσμια διακυβέρνηση που συμβαίνει ήδη.

Ταξιδεύοντας υπερατλαντικά, ανάμεσα σε μεγάλα αεροδρόμια που διακινούν πλήθη από όλον τον πλανήτη προς πάσα κατεύθυνση, έπιασα τον εαυτό μου να εκπλήσσεται με  όλον αυτόν τον κόσμο που ακολουθεί πειθαρχημένα οδηγίες και συντονίζεται μέσα από κοινά αποδεχτούς κανόνες.

Επιβάτες, ιπτάμενοι, υπάλληλοι εδάφους, υπηρεσίες ασφαλείας, καταστηματάρχες, υπάλληλοι και χίλιοι δυο τύποι ανθρώπων με διάφορες ιδιότητες και διαφορετικές εθνικότητες κινούνται οργανωμένα, με τρόπο που θαυμάζεις το ανθρώπινο είδος. Μιλάμε για μιλιούνια ανθρώπων, σαν μυρμήγκια, που χτίζουν κοινότητες, φτιάχνουν «αποικίες» και εξαπλώνουν δίκτυα, καταλαμβάνοντας όλη τη γη.

Αν προσέξουμε τα διάφορα δίκτυα (και όχι μόνο τα αεροπορικά), θα δούμε ότι έχει δημιουργηθεί ένας ιστός αλληλοσυνδέσεων, που συντονίζει και συνέχει τους ανθρώπους σε κάθε γωνιά της γης.

Δίκτυα διεπιστημονικά, διαπολιτισμικά, αθλητικά, διακρατικά, διατραπεζικά, χρηματιστηριακά, ενεργειακά, εμπορικά, μεταφορών, κατασκευών, κλπ. επιβάλλουν έναν κοινό τόπο και τρόπο, ξεπερνώντας εθνικισμούς και τοπικισμούς. Στην πράξη, διαμορφώνουν σιωπηλά μια παγκόσμια διακυβέρνηση, που ρυθμίζεται σχεδόν αυτόματα, ακολουθώντας τις πρακτικές αναγκαιότητες λειτουργίας αυτών των δικτύων.

Το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της σιωπηλής παγκόσμιας διακυβέρνησης είναι η μηχανικότητά της. Δεν υπάρχει κάποια μεγαλόπνοη, ουμανιστική ιδέα να την κατευθύνει. Ορίζεται και κατευθύνεται από πρακτικές και μηχανικές αναγκαιότητες των διασυνδέσεων, ώστε να λειτουργούν ομαλά.  
Όταν συμβαίνουν εμπλοκές, αυτές πρέπει να λυθούν, αλλιώς τα δίκτυα εμφανίζουν σημεία συμφόρησης. Καθώς η συμφόρηση  και η δυσλειτουργία των δικτύων προκαλεί ζημιά την οποία υφίστανται όλοι (καθότι μηχανική), οι περισσότεροι συμφωνούν αναγκαστικά στις ενδεδειγμένες λύσεις, παρακάμπτοντας ιδεολογικές, θρησκευτικές, εθνικές και άλλες διαφορές. Έτσι επιβάλλεται άτυπα μια παγκόσμια διακυβέρνηση.

Το γεγονός ότι η πολιτική εξουσία δεν έχει βρει ακόμη τρόπο να ανταποκριθεί στις αναγκαιότητες αυτής της νέας παγκόσμιας πραγματικότητας και να ιδρύσει ανάλογους παγκόσμιους θεσμούς, κινδυνεύει να την παραμερίσει ως ξεπερασμένη. Οι διάφοροι πολιτικοί φορείς, ανά τον κόσμο, δείχνουν, στις περισσότερες περιπτώσεις, να υστερούν δραματικά απέναντι στις εξελίξεις, που συμβαίνουν πλέον μηχανικά.

(Οι λαϊκιστές που έχουν επικρατήσει πρόσφατα σε διάφορες χώρες, ως αντίδραση στην παγκοσμιότητα, θα σαρωθούν αναγκαστικά από τη ροή των πραγμάτων. Απλά, θα προκαλέσουν εντωμεταξύ ζημία, που θα μπορούσε να αποφευχθεί.)

Το ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο χρειάζεται η πολιτική σε αυτή τη φάση ή αρκεί να αφήσουμε τη μηχανικότητα των διασυνδέσεων να ρυθμίσει τα παγκόσμια πράγματα.

Δυστυχώς ή ευτυχώς πολλά ζητήματα της ανθρωπότητας δεν μπορούν να λυθούν μηχανικά. Η οργάνωση των δικτύων είναι μια τεχνική διαδικασία, που μπορεί να φροντίζει το πλέγμα των διασυνδέσεων μηχανικά, αλλά αφήνει απ’ έξω το ζήτημα της ποιότητας όσων διαμείβονται εσωτερικά. Δεν υπεισέρχεται στην αξιολόγησή τους και δεν εξετάζει αν είναι δίκαια ή άδικα, ωφέλιμα ή καταστροφικά για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Ούτε μπορεί να αναλάβει μεγάλα κοινωφελή έργα ή διεπιστημονικά ερευνητικά προγράμματα (όπως το CERN ή η εξερεύνηση του διαστήματος), ούτε να συντονίσει πρωτοβουλίες για τη διεθνή ασφάλεια και ειρήνη ή για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων όπως της κλιματικής αλλαγής, του υπερπληθυσμού, της μετανάστευσης, κλπ.

Για όλα αυτά και άλλα πολλά, καλείται η πολιτική να αναλάβει ρόλο. Μόνο που για να τον παίξει σωστά, θα πρέπει να αρθεί στο ύψος των απαιτήσεων της νέας πραγματικότητας. Να λάβει υπόψη την παγκόσμια διακυβέρνηση που συμβαίνει ήδη, να μην την αγνοήσει ούτε να την καταπολεμήσει, αλλά να ηγηθεί αυτής, κινούμενη βάσει της συμπληρωματικότητας

.